حکم اسلام در مورد به کارگیری طلا توسط مردان

روایات

در این بخش به چند نمونه از دلیل های نقلی که بر حرام بودن طلا برای مردان حکم می کنند اشاره می کنیم:

رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) به امیرمومنان علی(علیه السلام) فرمود: «لَا تَخَتَّمْ بِالذَّهَبِ» انگشتر طلا به دست نکن.(1) در روایتی مشابه امام صادق علیه السلام فرمودند: «لَا تَجْعَلْ فِی یَدِکَ خَاتَماً مِنْ ذَهَبٍ» .(2)

در روایتی از امام صادق علیه السلام می خوانیم: «جَعَلَ اللَّهُ الذَّهَبَ فِی الدُّنْیَا زِینَةَ النِّسَاءِ فَحَرَّمَ عَلَى الرِّجَالِ لُبْسَهُ وَ الصَّلَاةَ فِیهِ» خداوند متعال در دنیا طلا را زینت زنها قرار داد و آن را برای مردان حرام کرد چه پوشانیدن (قسمتی از بدن) با آن را و چه نماز خواندن در آن را.

نکته: مراد از «لبس» که در روایات آمده است تنها پوشیدن پارچه هایی با رشته های طلا نیست بلکه مراد از لبس، پوشاندن بخشی از بدن با طلا است که این کار خواه ممکن است با همان پارچه های زربافت باشد خواه با تکه ای طلا به صورت گردنبند یا انگشتری صورت گیرد. از این رو در برخی روایات استفاده از انگشتر طلا توسط مردان (به عنوان یکی از مصادیق رایج لبس طلا) منع شده است.

فتواها

با توجه به این ادله نقلی که از امامان معصوم علیهم السلام به ما رسیده است متخصصان دین احکامی را استنباط و اعلام کرده اند که بخشی از آنها را در ادامه می وریم:

1. استفاده از طلا به هر صورت و به هر قصدى حرام است

ملاک حرمت استفاده از طلا براى پوشیدن یا به گردن آویختن توسط مردان، صدق زینت نیست، ‌بلکه استفاده از آن به هر صورت و به هر قصدى حرام است هر چند انگشتر، حلقه، گردنبند و مانند آن باشد.(3)

2. استفاده از طلا برای جراحی و دندان سازی

استفاده از آن (طلا) توسط مردان براى جرّاحى استخوان و دندان سازى اشکال ندارد.(4)

گذاشتن روکش طلا یا پلاتین روى دندان اشکال ندارد، ولى پوشاندن دندان‌هاى جلو با طلاى زرد، اگر به قصد زینت باشد، خالى از اشکال نیست.(5)

3. استفاده برای عقد و دامادی و هدیه و ...

زینت طلا براى مردان مطلقاً حرام است و مسلمانان و پیروان مکتب اهل بیت(علیهم السلام) باید به پیروى از دستورات آن بزرگواران از این امر اجتناب ورزند و فرقى در میان هدیه و غیر هدیه و داماد و غیر داماد نیست.(6)

پرسش: استفاده از طلا براى مردان به مدت کوتاه چه حکمى دارد؟ ما اشخاص بسیارى را مشاهده مى‌کنیم که مى‌گویند استفاده از آن براى مدت کوتاه، مثل لحظه عقد، اشکال ندارد.

پاسخ: پوشیدن طلا براى مرد حرام است و فرقى بین مدت کم یا زیاد نیست.(7)

4. استفاده از طلا بدون قصد خودنمایی و به گونه ای که از دید دیگران مخفی باشد.

پوشیدن طلا، خواه حلقه انگشترى باشد یا غیر آن، براى مردان مطلقاً حرام است هر چند به قصد زینت نباشد و از دید دیگران مخفى باشد.(8)

5. طلا در نماز و غیر نماز

به دست کردن انگشتر طلا براى مردان در هیچ حالى جایز نیست و نماز با آن هم بنا بر احتیاط واجب، باطل است.(9)

پرسش: اگر مردى طلایى مثل انگشتر یا گردنبند طلا در جیب خود داشته باشد در هنگام نماز خواندن نماز او باطل است؟ و اگر گردنبند طلا به گردن داشته باشد ولى آن پیدا نباشد چطور؟

پاسخ : نماز در صورت اول صحیح است و در صورت دوم باطل است.(10)

6. حکم آبکاری و روکش طلا

پاسخ : اگر صدق پوشش طلا مى‌کند، اشکال دارد.‏(11)

پاسخ: اشکالی ندارد.(12) اما ایشان در پاسخی تقریبا مشابه این نکته را متذکر می شوند که : اگر قسمت طلا به صورت روکش باشد، [استفاده] جایز نیست.

7. ساخت، خرید و فروش طلا برای استفاده مردان

ساخت جواهرات طلا اگر به منظور استفاده مردان باشد، حرام است و خرید و فروش آن به این قصد جایز نیست.(13)

ساختن و خرید و فروش آنها (انواع طلا) نیز اگر استفاده اش مخصوص مردان باشد اشکال دارد و اگر زینت طلا به صورت صلیب باشد؛ پوشیدن و ساختن و خرید و فروش آن گناه مضاعف دارد.(14)

8. طلاهای رنگی و جایگاه آنها در این احکام

امروزه انواع و اقسام طلا به شکلها و رنگهای متفاوت در بازار یافت شده و مورد خرید و فروش واقع می شود. سوالی را که این تنوع و گونه گونه ای ایجاد می کند این است که منع استفاده برای مردان شامل کدام یک از انواع طلاها می شود؟ این درست است که فقط طلای زرد برای مردان حرام است؟

برای پاسخ به این سوال ابتدا لازم است چرخی در بازار ساخت طلا زده و گزارشی کوتاه از چگونگی ساخت و دلیل رنگ بندی این فلز کمیاب اطلاعاتی به دست آوریم.

حاصل بررسی ما، گزارش زیر است:

طلا را به دلیل آن که فلزی بسیار نرم و به اصطلاح چکش خـور است بـاید بـا فــلزات دیگـر آمیـختـــه گـردد تــا استحکام لازم را به دست آورد. به غیر از طلای 24 عیار مـابقی طلاها در اصل، آلیاژ طلا نامیده هستند که از ترکیب آن با فلزات محکم مس، نقره، نیکل و پالادیوم به دست می آید. روی را هم بــرای استحکام بیشتر و نیز برای اینکه این فلز اکسیژن هوا را جذب کــرده و از اکـسیـد شــدن مـس و نـقـره جـلوگیــری می کنـــد به این آلیاژها می افزایند. حاصل این ترکیبها طلاهای رنگی زیر است:

طلا + مس + نقره = طلای زرد

طلا + نقره + مس + روی = طلای سبز

طلا + مس = طلای قرمز (صورتی)

طلا + نیکل + پالادیوم + نقره + روی = طلای سفید

گاهی هم برای سفید کردن طلاها از روکش رودیوم استفاده می کنند. که معمولا این روکش بعد از 12 تا 18 ماه ساییده شده و از بین می رود.

کدام یک از این طلاها برای مردان حرام است؟

استفاده از تمام اقسام طلا (هر آلیاژی که عرفا به آن طلا گفته می شود) برای مردان حرام است. به عبارت دیگر مردان حق استفاده تزیینی، پوششی و ... (مگر موارد استثنایی) از هیچ کدام از اقسام طلا را ندارند.

اگر چیزى که طلاى سفید نامیده مى‏شود؛ همان طلاى زرد است که بر اثر مخلوط کردن ماده‏اى رنگ آن سفید شده، [استفاده از آن] حرام است، ولى اگر عنصر طلا در آن به قدرى کم است که عرفاً به آن طلا نمى‏‏گویند، مانع ندارد.(15)

زینت به طلا به هر رنگی باشد برای مردان حرام است.(16)

پلاتین، طلا نیست

از آنجا که پلاتین عنصری غیر از طلاست هر چند ممکن است در گویش بازاری به آن طلا سفید هم اطلاق شود؛ اما چون این فلز، طلا نیست ؛ بنابراین هیچ یک از احکامی را که در بالا برای طلا گفتیم نداشته و تمام مراجع استفاده از آن را برای مردان جایز می دانند.

پی نوشتها:

(1) وسائل الشیعة، ج‏4، ص 412
(2) همان، ص 413
(3) و (4) و (5) و (7) و (8) و (9) و (11) و (13) و (15) مقام معظم رهبری
(6) و (12) و (14) و (16) حضرت آیت الله مکارم شیرازی
(10) حضرت آیت الله سیستانی

یکی از مستحبا موکد اسلامی "سلام کردن" است. لازمه که هر مسلمانی به این سنت موکد توجه کنه و این کلمه رو با کلمات دیگه مثل "درود" و "تعظیم عرض می کنم" و ... جایگزین نکنه.

چند نکته در مورد سلام :

«سلام» اسم خداست

هر کدوم از اسامی خدای متعال، حاکی از یک صفت و حقیقتی در ذات حق تعالی است. «سلام» هم یکی از این اسامی است که به معنای سلامتی و سلم و دوستی است. خداوند متعال در سوره مبارکه حشر خود را به این نام خوانده است؛ آنجا که می فرماید: «هُوَ اللَّهُ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِکُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ » ؛ اوست خداوند یگانه ای که جز او معبودی نیست، مالک و حاکم است و از هر عیبی منزّه می باشد، به کسی ستم نمی کند. (حشر/23)

اول سلام کنید

خداوند متعال به بندگان خود اجازه داده است که در هنگام ملاقات با یکدیگر نام او را به هم هدیه دهند که با این کار همه ی خوبی ها و خیرات را نصیب هم می گردانند. از این رو سلام کردن بسیار مورد توصیه است به طوری که بر آغاز گر سلام و کسی که در احیاء این سنّت الهی پیشی بگیرد، برکات و نصیب برتر و بهتری وجود دارد. امام صادق (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نقل فرمودند که حضرت فرمودند: شایسته ترین مردم نزد خدا و رسولش کسی است که سلام را آغاز کند. همچنین امام صادق (علیه السلام) فرمودند: کسی که اول سلام می دهد به خدا و رسولش نزدیکتر است.

بلند سلام کنید

در این سنت حسنه نه تنها آغاز کننده بودن یک توصیه ی خوب است بلکه بلند سلام کردن هم یکی دیگر از ادبهای این رسم نیکوست. امام محمدباقر (علیه السلام) فرمودند: خدای عزّو جل بلند سلام کردن را دوست دارد. همچنین امام صادق (علیه السلام) از پدران بزرگوارشان نقل فرمودند که در وصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) به حضرت علی (علیه السلام) آمده است: سه چیز باعث پوشاندن گناهان است: آشکارا سلام کردن، طعام دادن، خواندن نماز شب در حالی که مردم خوابند.

سلام نکنی بخیلی!

اهمیت احیاء این سنت نیکو و این پدیده ی اجتماعی تا بدانجاست که خودداری از سلام کردن از نشان های بخل شمرده شده است. امام صادق (علیه السلام) فرمودند: خدای عز و جل فرمود: بخیل کسی است که از سلام کردن بخل ورزد.
این موضوع تا جایی اهمیت دارد که سلام کردن بر همه حتی بر کودکان توصیه شده است. امام رضا (علیه السلام) از پدران بزرگوارش نقل کرده است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند: پنج چیز را تا آخر عمر رها نخواهم کرد. (که یکی از آنها) سلام کردن بر کودکان است تا بعد از من سنّت (رسم) باشد.

در سلام کردن به افراد تفاوت قائل نشوید

همچنین نباید در سلام کردن میان افراد تفاوت قائل بود. امام رضا (علیه السلام) فرمودند: هر کس فقیر مسلمانی را ملاقات کند و به گونه ای بر او سلام نماید که با سلام بر ثروتمند فرق داشته باشد در روز قیامت خداوند را در حالی ملاقات می کند که خداوند بر او خشمگین است.

اگر سلام نکرد، جوابشو نده!

امام صادق (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نقل فرمودند که کسی که قبل از سلام سخن آغاز کند به او پاسخ ندهید! و نیز فرمودند: قبل از سخن گفتن سلام کنید اگر کسی قبل از سلام گفتن سخن گوید به او پاسخ ندهید. پس اصلاً زشت و دور از آداب مسلمانی نیست که بخواهیم همیشه اول کلام و گفتگوی مان را با سلام کردن آغاز کنیم و نه مثل برخی دیگر از فرهنگها بدون هیچ مقدمه و مدخلی! یادمان نرود که حتی تأکید شده است به کسی که بدون رعایت این فرهنگ شروع به سخن می کند نباید پاسخ بدهیم و باید خودمان را ملزم نماییم با سلام گفتگو و محاوراتمان را شروع نماییم تا جایی که در سلام از هم پیشی بگیریم نه آن که سلام کردن برایمان سخت باشد. بگذارید مثالی بزنیم:

فرض کنید می خواهید در خیابان آدرسی و یا ساعت را بپرسید. مسلمانانه اش! این است که اول بگویید سلام و بعد باقی سؤالات! اما متأسفانه در برخی موارد و یا شاید باید گفت در بسیاری از موارد شاید هم به نحو غیرمحسوس با فرهنگ سازی بیگانه! بدون "سلام" می پرسیم آقا شما این آدرس را بلدید؟! و یا ساعت چنده؟ و خیلی می خواهیم مؤدب باشیم اولش می گوییم: ببخشید! ساعت چنده؟! تا حالا شما برای ساعت پرسیدن اول سلام کرده باشید؟! مثلاً سلام خوبید؟! ساعت چنده؟! نمی دانم شاید باید فرهنگ سازی کرد. به نظر شما ببخشید اول سؤالاتمان ترجمه "excuse me" اونور آبی ها نیست؟!!

جواب سلام هم که واجبه!

و البته و صد البته همه می دانیم که جواب سلام هم واجب است و این جواب شامل همه نوع آغاز سخن و سلامی هست. امام صادق (علیه السلام) فرمودند: جواب دادن به نامه مانند پاسخ سلام واجب است و آغاز کننده ی به سلام نزد خدا و رسولش شایسته تر است. همچنین آن حضرت از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نقل فرمودند که سلام کردن مستحب و پاسخ آن واجب است. و شاید بشود مثال این روزگار ما را ایمیل و تلفن و چت و غیره هم دانست (البته با رعایت موازین شرعی!!)

وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ یُقْتَلُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْواتٌ بَلْ أَحْیاءٌ وَ لکِنْ لا تَشْعُرُونَ (154)

این آیه کریمه دلالت می کند بر این که انسان غیر از این بدن و هیکل محسوس عنصری است و با مرگ و متلاشی شدن این بدن ، انسان فانی نمی شود و دردها و لذتهای او وابستگی به این بدن ندارد.

علامه طباطبایی (ره) در ذیل این آیه مبحث شریف تجرد نفس را پیش کشیده اند و در آنجا از دو مطلب عالی پرده برداشته اند : اول ؛ آیاتى که بر دوئیت و مغایرت بین نفس و بدن و تجرد نفس دلالت مى‏کنند و دوم ؛ آیاتى که از آنها کیفیت ارتباط روح با ماده (جسم) بدست مى‏آید.

سپس در بحث فلسفى‏ در پنج محور تجرد نفس را به کرسی تحقیق نشانده و به برهانی ترین شکل جوانب عمیق آن را بررسی می نمایند . این پنج محور عبارتند از : "در باره اینکه نفس(روح) آدمى مجرد از ماده است"‏ ، "ادله و براهین منکرین تجرد روح" ، "رد ادله مادیین منکر تجرد روح" ، "آنچه که علماى روانکاو عصر جدید در نفى تجرد روح فرض کرده‏اند" و در نهایت "گفته جمعى از معتقدین به مبدأ و معاد پیرامون انکار تجرد روح و رد آن".

طالبان تفصیل به جلد اول المیزان ذیل آیه مورد بحث مراجعه کنند .